Жануб KZ

Соваж кампир (ҳикоя)

яргаллык — Wed, 21 Feb 2024 09:42:15 GMT

Ги де Мопассан. Соваж кампир (ҳикоя)

Вирелонида ўн беш йилдан бери бўлмаган эдим. Куз пайти немислар вайрон қилиб қилиб кетган уйини эндигина тиклай бошлаган ошнам Сервалнинг хонадонига, ўша тарафларда ов килиш учун борадиган бўлдим.

Бу жойлар менга жудаям ёқарди. Ёруғ жаҳонда кўриб кўз тўймайдиган ана шунақа ажойиб гўшалар бор. Уларни худди одамзотни севгандек севиб колиш ҳеч гап эмас. Биз инсонларни она-Заминга боғлаб турадиган қадрдон ирмоқлар, ўрмонлар, ҳовузлар, тепаликлар борки, улар ёдингга тушганида худди қувончли бир воқеани эслагандай беихтиёр энтикиб кетасан.

Вирелонидаги ўт босган ҳар карич ер, қон томирлар сингари бир-бирига уланиб кетган ирмоқлар юрагимга яқин. Бир пайтлар бу ариқчалардан қисқичбақа, шиллиққурт ва чувалчанг тутиб катта бўлганмиз. Ажойиб манзаралар.

...Серваль мендан юз метрча нарида, ўнг тарафда бедазорларни кўздан кечирарди. Содрей ўрмони ва экинзор ўртасидаги чегара вазифасини бажарувчи буталар шохлари оша атрофни кузатарканман, эски, ғарибона кулбанинг қолдиқларига кўзим тушди. Бундай кўримсиз манзара кишига ғалати таъсир қиларкан. Бирданига бу кулбани сўнгги даъфа 1869 йилда том устида бир сават узум ва товуқлар қуршовида кўрганимни эсладим.

Бу уйчанинг соҳибасини танирдим. Жиккаккина, истараси иссиқ кампир бир гал мени хуштаъм узум виноси билан сийлаганди. Йўл-йўлакай Серваль менга бу хокисор хонадон аҳлининг аламнок кечмиишини сўзлаб берди.

Оила бошлиғи илгаридан браконьерлик билан шуғуллаиб келган, пайти келиб уни қишлоқ қоровулларидан бири отиб ўлдирган экан. Унинг ўғли - мен бу рангпар, қотмадан келган йигитчани бир мартагина кўрганман - ёввойи паррандаю даррандаларнинг ашаддий кушандаси сифатида ном чиқарган экан. Бу хонадон аҳлини бир сўз билан Соваж (ёввойи)лар деб чақиришарди. Бу уларнинг фамилиясимиди ёки лақабмиди, билолмадим. Хуллас менинг турнақадам ҳамроҳим бу ғаройиб хонадон эгалари ҳаёти билан боғлиқ ушбу воқеани сўзлаб берди.

...Уруш бошлангач, кичкина Соваж, кампирнинг 33 ёшли биттаю битта ўғли онасини уйда ёлғиз қолдириб, кўнгиллилар қатори урушга отланди. Кампир бошқаларнинг раҳм-шафқатини уйғотадиган даражада ночор яшамасди. Пули ўзига етарли эди. Хуллас, у одамлардан анча йироқда, ўрмоннинг биқинидаги кулбасида яккаю ёлғиз умргузаронлик қила бошлади. Кампир табиатан эри ва ўғли сингари соғлом, барваста, ҳазил-ҳузулга ўч, хушчақчақ аёл эди.

Соваж кампир қор остида колиб кетган кулбасида одмигина ҳаёт кечирарди. Ҳафтада бир марта нон, гўшт сотиб олиш учун қишлоққа келар ва ишини битириб ортига кайтарди. Бўрилар пайдо бўлгани ҳақидаги гап-сўзлар кўпайиб қолгани учун у одатда ўғлининг эски милтиғини осиб чиқарди.

Ниҳоят немислар келиб қолишди. Уларни хонадон соҳибларининг имкониятига қараб жойлаштириб чиқишди. Кампирни бой деб ўйлашгани учун унинг уйига тўртта немисни жойлашди.

Рангпар, сийрак, сарғиш соқол-мўйловлари ўзларига ярашган, сариқсоч, мовийкўз йигитлар ҳалимлиги, тинчликсеварлаги билан бошқа сафдошларидан ажралиб туришарди. Улар тиришқоқ, меҳнаткаш бу кампирга оғирликларини ташлашмас, керак бўлганда уй ишларига ёрдам беришарди. Улар эрталаб туриб, қурол-яроқ тақмай, мундир киймай, ўрмон атрофида шимолликларга хос қизғиш баданларини қишнинг илимилиқ офтобида тоблаб юришар, бу пайтда Соваж кампир уларга нонушта тайёрларди. Кейин тўртовлон ишга киришиб кетишар, бирови ошхонани йиғиштирар, бошқаси қудуқдан сув ташир, яна бири ўтин ёрса, бошқаси картошка арчиш билан машғул бўлар, қисқаси, танимаган билмаганлар уларни кампирнинг бир қориндан талашиб тушган ўғиллари деб ўйларди. Кампир эса, ҳар куни ўзининг қотма, чайир, қош-кўзлари қоп-қора, қирғийбурун, қалдирғоч мўйлови нозик, юпқа лаблари устида титраб тургувчи жигарпорасини ўйлаб устма-уст хўрсинарди. У ҳар куни ўз қўноқларидан битта нарсани такрор-такрор сўрарди:

- Йигитлар, сизлар французларнинг 23-пиёда полки қаердалигини билмайсизларми? Менинг ўғлим ўша полкда хизмат қилади.

- Йўқ, бизники билмайди, билмайди, - дея жавоб беришарди улар французчани ямлаб. Албатта йигитлар шўрлик кампирни тушунишарди. Чунки, олис-олисларда уларнинг ҳам оналари нигорон бўлиб ўтирарди. Шу боис, немис аскарлари бу жонсарак кампирнинг ҳурматини жойига қўйишарди. Кампир ҳам душман қавмидаги бу тўртовлонга фақат муштипар она кўзи билан қарарди. Зотан, ватанпарварлик туйғуси олий табақадаги одамларга ярашарди. Заҳматкаш деҳқоннинг уйи тинч, бола-чақаси омон бўлса бўлди-да, унинг уруш, адоват, тўс-тўполон билан нима иши бор?

Кунларнинг бирида кампир эрталаб, узоқдан унинг кулбаси тарафга ошиқаётган қишлоқ почтальонига кўзи тушди. Почтачи кампирнинг қўлига бир конвертни тутқазди-да, ўзи индамай ортига бурилди. Кампир фақат тикиши-бичиш пайти ишлатадиган кўзойнагини олиб, хатни ўқишга тутинди.

«Соваж хоним! Бу хат орқали сизни қайғули воқеадан огоҳ этаётганим учун узр сўрайман. Сизнинг ўғлингиз Виктор куни кеча замбарак ўқига учиб, қаҳрамонларча ҳалок бўлди. Очиғини айтганда, даҳшатли ўқ унинг танасини иккига бўлиб юборди. Мен бу пайтда унинг ёнида эдим. У менга сиз ҳақингизда кўп гапирар, «агар менга бир гап бўлса, ўзинг онамга хабар қиласан» дерди. Мен унинг чўнтак соатини олиб қўйганман. Уруш тугагач, бу омонатни етказаман. Сизга камоли эҳтиром билан Сезар Риво, 23-пиёдалар полкининг оддий аскари».

Хат уч ҳафта илгари ёзилган эди. Кампир йиғламади, кўзига ёш келмади. У худди сеҳрлангандек турган ерида бир неча дақиқа қотиб қолди. Миясида биргина фикр чарх урарди «Виктор энди йўқ, уни ўлдиришди!» Кейин кўзларидан майда-майда ёш томчилари сиза бошлади ва дафъатан кўксини бир фарёд ёриб чиқди. Кейин унинг миясида бир-биридан қўрқинчли, машъум ўйлар айлана бошлади. Энди у ўғлини ҳеч қачон кўрмайди, қоп-қора сочларини сийпалаб, пешонасидан ўполмайди. Қоровуллар отасини отиб ташлашганди, немислар ўғлини нимталашди. Кўз олдида даҳшатли бир манзара намоён бўлди. Мана, кучли бир портлашдан сўнг, ўғлининг боши танидан узилиб бир тарафга думалаб кетяпти, кўзлари ҳайратдан катта очилган, худди жаҳлланган пайтидагидек мўйловининг бир учини тишлаб олган. Унинг танасини нима қилишдийкин? Ювиб-тараб кўмишдимикин?

Дафъатан қишлоқдан қайтиб келаётган немис аскарларининг шодон овозидан ҳушига келди. Шошқич ҳалиги хатни қўйнига тиқди ва аскарларни ҳеч гап бўлмагандек, хотиржам қиёфада қарши олди. Унинг юзларида одатий сокинлик балқиб турар, кўз ёшларини артиб олишга улгурганди. Бугун немисларнинг кайфияти чоғ, чунки улар қишлоқдан семизгина бир қуённи тутиб келишганди. Кимнингдир уйидан ўғирлашгани аниқ. Аскарлардан бири имо-ишора аралаш қуён гўштидан мазали қовурдоқ егилари келаётганини тушунтирди.

Кампир индамай овқат тадоригини кўра бошлади. Фақат қуённи сўйишга қўли бормади. Умрида бунақа ишни қилмаганди-да! Аскарлардан бири қуённинг бошига бир мушт тушириб, масалани ҳал қилиб қўя қолди. Кампир жони баданни тарк этган қуённинг терисини шилиб оларкан, жониворнинг қонталаш бадани ҳамон титраб турганини пайқаб, кўз олди хира тортиб кетди. Кўз ўнгида ўғлининг қоқ иккига бўлинган, ҳамон жон талвасасида типирчилиб ётган жасади гавдаланиб, дод солишига бир баҳя қолди.

Овқат пишгач, у ҳам йигитлар ўтирган столдан жой олди. Аммо томоғидан бир луқма овқат ўтмади. Немислар бир бутун қуённи паққос туширишаркан, кампирдаги бу ўзгаришни пайқашмади ҳам. Улар ер остидан ҳаммани кузатиб ўтирган кампирнинг дилидаги ниятдан мутлақо бехабар эдилар. Кутилмаганда кампир уларга юзланди:

- Мен ҳатто сизларнинг исмингизни ҳам билмайман. Бирга яшаётганимизга бир ойдан ошибди.

Немислар кампирнинг гапларини қийналмай тушунишди ва бирма-бир ўзларини таништирдилар. Кампир бунга қаноатланмадими, уларга бир варақ қоғоз узатди ва ҳар биридан манзилу маконини аниқ ёзиб беришни сўради. Кейин кўзойнагини тақди-да, бегона, қиррадор имлодаги битикларга тўлган қоғозни кўзига яқин тутди ва қоғозни тўрт буклаб, боя почтачи ташлаб кетган мактуб турган чўнтагига солиб қўйди.

- Мен кетдим, - деди кампир бироздан кейин қўзғаларкан. - Сизларга ўрин тайёрлаб берай.

У аскарлар тунайдиган чордоққа бир боғ юмшоқ пичанни олиб чиқа бошлади. Йигитлар аввалига ҳайрон бўлишди. Кампир эса «бўлмаса, совқотиб қоласизлар» дея изоҳ берди. Йигитлар қари кампирни уринтириб қўйганларидан хижолат чекиб, унга ёрдам бергани чордоққа кўтарилишди. Кампирнинг қўлидаги пичанни чордоқнинг қалин похол тўшалган жойига судраб боришди. Бир зумда беш киши бўлиб чордоқнинг тўрида похол ва пичандан қулай, иссиқ ва юмшоққина хобгоҳ ҳозирладилар.

Тушлик пайти немис йигитларидан бири кампирнинг ҳеч нарса емай ўтирганини пайқаб қолди. Кампир йигитларнинг қистовига у ер-бу ерим санчиб турибди, дея баҳона қилиб қўя қолди. Кечки пайт эса, тўртовлон кичкина нарвонча билан янги қўналғалари томон ўрмалаб чиқишди. Улар чордоқ қопқасини суришлари билан кампир нарвонни пастга туширди. Кейин оҳиста дарчани очиб, ошхонада турган похолнинг ҳаммасини уйга ташиб кирди. У ҳовлидаги қор устида шу қадар эҳтиёткорлик билан юрардики, ғижирлаган товуш ҳам эшитилмасди. Вақти-вақти билан тепадан аскарларнинг ваҳимали хурраги қулоққа чалинарди, холос.

Кейин кампир бир боғ похолнинг бир учини ўчоққа тутиб, ўт олдиргач, атрофга сочиб ташлади. Қуриб-қақшаб ётган похол боғламлари бирданига гуриллаб кетди. Кейин кампир остонада туриб, жимгина кузата бошлади. Бир зумда тахтадан тикланган мўъжаз кулба оташ оғушида қолди. Кўкка ўрлаган аланганинг қирмизи шуъласи ҳаммаёқни қоплаган оппоқ қорга урилиб, ажиб манзара касб этарди.

Шу чоқ чордоқдан аскарларнинг таҳлика ва даҳшат ичидаги қичқириғи тун қўйнини ёриб кирди. Кейин шифт ичкарига қулаб тушди. Оловнинг ваҳший тиллари чордоқни ҳам ямлай бошлади. Похолдан ёпилган том узра порлаган улкан машъала осмону фалакка ўрлади. Зум ўтмай аскарларнинг юракларни ларзага солгувчи жон ваҳмидаги нолалари тинди. Фақат оловнинг вошиллаган товуши, уй тўсинларининг қарсиллаб синиши эшитилиб турарди, холос. Мана, том ҳам олов тафтидан емирилиб, ерга чўкдию, аланганинг шашти ҳам пасая бошлади.

Узоқдан қўнғироқ овози янгради. Соваж кампир эса, ҳамон бир четда уйнинг ёнишини томоша қилиб ўтирар, немислардан бирови оловдан чиқиб қочгудек бўлса, отиб ташлаш ниятида ўғлидан қолган милтиқни чангаллаб ўтирарди. Аскарлардан бирортаси тирик қолмаганига ишонч ҳосил қилгач, қўлидаги милтиқни оловга ирғитди. Бир неча сония ўтар-ўтмас, кучли портлаш юз берди. Ҳар тарафдан деҳқонлар, келгинди немислар югуриб кела бошлади.

Француз тилида французлардек равон гапирадиган немис офицери кампирдан сўради:

- Уйингизда турган аскарлар қаёқда?

Кампир қўли билан гулханнинг қизғиш-пуштиранг қучоғига имо қилди ва мағрур овозда деди:

- Ана, анави ерда!

Бир зумда кампирнинг атрофини оломон ўраб олди.

- Ёнғин қаердан чиқди? - сўрашди ундан.

- Оловни мен ўзим ёқдим. Уларни ҳам мен ўлдирдим.

Аввалига бу гапларга ҳеч ким ишонмади. Оловни кўриб, кампирнинг эси оғиб қолган, деб ўйлашди. Шунда кампир қўлига ўғлидан келган қора хат текканидан бошлаб, йигитларнинг жон ҳалпидаги чинқириғигача, ҳамма-ҳаммасини оқизмай-томизмай айтиб берди.

У ҳар бир гапни дона-дона қилиб, шошилмай, алланечук шавқ билан гапирарди. Кейин у сўзини тасдиқлаш учун чўнтагидан икки парча қоғоз чиқарди ва уларни бир-биридан фарқлаш учун сўнаётган гулхан ёруғига солди ва кўзига бояги кўзойнакни тақди.

- Манави, Викторнинг ўлими тўғрисида унинг ўртоғи ёзган хат, бунисини аскарларнинг ўзлари ёзиб беришди, исм-шарифи ва манзиллари. - Кампир иккинчи қоғозни немис офицерига тутқазиб, унинг елкасини қоқиб қўйди:

- Ўғлим, мана шу манзилларга хат ёзиб, уларнинг оналарини хабардор қилиб қўйсанг. Ҳа, бу ишни айнан мен, ҳақиқий исми Виктуар Симон бўлган Соваж кампир қилганини ёзиш эсингдан чиқмасин.

Офицер ёнидаги аскарларга немисчалаб қандайдир буйруқ берди. Улар ҳали ҳамон ҳовуридан тушмаган кампирни тутиб, уйининг девори тагига олиб келишди. Кейин йигирмата аскар йигирма метр масофада ярим доира шаклида ўраб олишди.

У қимирламас, аскарларга тик ва мағрур боқиб турар, ҳозир қандай ҳодиса юз беражагига ақли етиб, кутаётган эди. Буйруқ янграши билан аскарлар бирин-кетин ўт очишди. Кампир йиқилиб тушмади, балки оёғидан мадор кетгандек оҳиста ўтириб қолди. Кейин немис офицери кампирнинг ёнига борди. Аёлнинг танаси ғалвирдек илма-тешик бўлиб кетганди. Ҳали ҳамон безгак тутгандек титраётган қўлларида қонга бўккан қоғоз парчасини тутиб турарди.

...- Шундай қилиб немислар ўч олиш мақсадида бу ерларни ер билан яксон қилиб кетишди, - дея гапини тугатди Серваль.

...Мен эса, бу пайтда фарзандлари ғурбатда ёниб кулга айланган тўрт онанинг ғам-ҳасратию, манави вайрона девор остида отиб ташланган яна бир онанинг шафқатсизларча жасорати ҳақида ўйлардим...

Рустам ЖАББОРОВ таржимаси.

“ТИЛ ҲАМ БИР ДАРАХТ...”

яргаллык — Wed, 21 Feb 2024 09:26:31 GMT

“ТИЛ ҲАМ БИР ДАРАХТ...”
Аҳмад Аъзамнинг “Тил номуси” (Тошкент,
“Академнашр”, 2013) китобини ўқиб...

Таниқли адиб ва мунаққид Аҳмад Аъзам умрининг сўнгги палласида, ўзи эътироф этганидек, “дардда ётиб, дард билан” талай асарлар яратди. Ундан мерос қолган бадиий ва илмий бисотнинг тенг ярми ҳам ана шу 10 йил миёнасида қоғозга тушди, десак муболаға эмас. Аҳмад Аъзам ижодининг чўққиси бўлган “Рўё ёхуд Ғулистонга саёҳат” романи ҳам айни шу матонатли давр маҳсулидир. Қаламкаш “Ёшлик” журналида чоп этилган бир суҳбатида ҳаёт йўлининг сўнгги бекатидаги аҳвол-руҳиясини ифодалаб, “...ёзишнинг ўзидан катта гап йўқ мен учун”, деган эди. Бу сўзлар кўнглимдаги барча гапни тўкиб солиш учун вақтим ва кучим етармикан, деган ҳадикдаги ижодкорнинг изтиробли нидоси эди.
Ўша кезлари Аҳмад Аъзамнинг тилимизнинг бугунги аҳволи ҳақида куйинчаклик билан ёзилган мақолалари пайдар-пай матбуот юзини кўрди. Муаллифнинг гоҳ у, гоҳ бу газета-журналда босилган суҳбатларида гап бот-бот шу муаммо теграсида айлангани ҳам ёдимизда. Одамни бир савол безовта қилади: ажаб, тилни қурол этган саф-саф ёзувчию мунаққид ичида айнан Аҳмад Аъзам унинг соф¬лиги ва бойлиги учун бу қадар ёниб-куйганига сабаб нима? Эҳтимол, тақдир тақозосига кўра, тил бирмунча кўпроқ бузилган соҳалар — кино ва телевидениеда кўп йиллар хизмат қилгани сабабли бу таҳдидни бошқалардан аниқроқ ва теранроқ ҳис этгандир...
Мен Аҳмад Аъзамнинг тилимизга доир мақолаларини ўша кезлардаёқ газета-журналлардан битта қўймай ўқиб борганман. Бироқ улар китоб ҳолида жамланганда яна мутолаага эҳтиёж сездим. Чунки аввал мақолаларни танаффуслар билан ўқиган бўлсам, энди бирваракайига ўқиш имконияти туғилди. Зеро, бирваракайига ўқиганда қаламга олинган муаммо юзасидан янада аниқ ва изчил тушунча ҳосил бўлади кишида...
Аҳмад Аъзамнинг тил мавзуига бағишланган мақолаларида ҳам адиб, ҳам олим нигоҳи баб-баравар сезилиб туради. Муаллиф бугун тил тасарруфида ҳукм сураётган аҳволни рўйирост кўрсатиш, глобаллашув жараёни бу жаб¬ҳага солаётган таҳдидлардан огоҳлантириш, тилга азалий софлигию бойлигини қайтариш йўлларини таклиф этиш билангина кифояланиб қолмайди. Гарчи ўқувчи ақлига шу йўсин таъсир кўрсатиш унинг учун жуда муҳим бўлса-да, аммо сира етарли эмас. Муаллиф айни чоғда ўқувчи қалбига ҳам таъсир кўрсатишни кўзлайдики, бунга, асосан, самимияти эвазига эришади.
Хўш, Аҳмад Аъзамни тилимизнинг ҳозирги аҳволи юзасидан ташвишга солаётган муаммолар нима ўзи? Унинг фикрича, бу борадаги энг жиддий муаммо тилимизга уни ўз «она тили» деб ҳисоблагувчиларнинг шахсий, ички масъулияти, куюнчаклиги етишмаётганидир. Яъни, тилдан ҳар ким ўз хоҳишича истифода этаяпти ва бунда ҳеч қандай тўсиққа учраётгани йўқ. Бошқача айтганда, бирёқлама тил «демократия»си ҳукм сураяпти — эркинлик бор-у, аммо мажбурият йўқ. Ваҳоланки, тилнинг ҳам ижодкори, ҳам истеъмолчиси бўлган халқ ўз лисонини асло беэътибор қолдирмаслиги лозим. Зеро: “Тил ҳам мудом ўсадиган дарахт, уни парваришлаш керак, қарамаса¬нгиз, қийшиқ ўсади, ғовлаб кетади, бачки новдалари кўпаяди”.
Аҳмад Аъзам наздида, тилимиз дарахтини ғовлатаётган омиллардан бири — глобаллашув жараёнида тилимизга четки таъсир ортаётгани бўлиб, буни ҳатто рўйирост босқин дейиш ҳам мумкин. Табиийки, дарвозани ўйламай-нетмай катта очиб қўйсак, бегона сўзлар ҳам бемалол остона ҳатлаб, уй тўридан жой олаверади, ҳозиргиларни ўтирган ўрнидан суриб чиқараверади. Муаллиф чет тиллардан асло сўз қабул қилмаслик лозим, деган даъводан мутлақо йироқ, албатта. Бироқ у муайян нарса, ҳаракат ёки белгини ифодаловчи туб сўзлар бўла туриб, улар ўрнига чет сўзларни қўллашга қарши, холос! “Яқинда ов ҳақида яхши бир кўрсатув берилди, — дея телевидениедан мисол келтиради муаллиф. — Бир балиқчи йигит нуқул “сазан-сазан”лаб гапиради, денг. Ўзбекча “зоғорабалиқ”, “тангабалиқ” деган номлари эса ҳеч хаёлига келмайди. Бу, аслида, тил бузилиши, аммо шу қадар одатлашганки, гўё меъёрдек туюлади”.
Шу ўринда муаллиф ўқувчига бундай мурожаат этади: “Ўзингиз тилингизда қанча чет сўз борлигини бир чамалаб кўринг, бошингиз айланиб кетмаса мен тан. Чет атамаларни истифода қилсак, жуда маданиятли кўринамиз, шекилли-да. Аслида она тилига бунақа муносабатнинг ўзи катта маданиятсизлик!”. Муаллиф, ўз фикрига далил ўлароқ, шахсий автомобили бор одам унинг ойнадан ўзга барча узвларини чет сўзлар билан аташини шу қадар аниқ кўрсатадики, унга эътироз билдиролмай қоласиз. Ҳа-да, лоақал автомобил эшиги “ручка”сини “даста” десак нима қилади?!
Юқорида зикр этганимиз умумхалқ тили миқёсидаги бир фожеамиз бўлса, оммавий ахборот воситалари тилини ҳар ким ўз туману вилояти шевасига тортаётгани эса адабий тил миқёсидаги бошқа фожеамиздир. “Албатта, шевада гапирсинлар, тўйиб гаплашсинлар, зеро, шевалар тилнинг илдизлари, тўғрироғи, булоқлари, — дейди муаллиф бу борада ҳам мўътадилликка интилиб. — Лекин... ОАВ минбарига чиққан, кўпчиликка юзланган одам, агар ўзини ҳурмат қилса, марҳамат қилиб адабий тилда гапирсин!”.
Тилимизнинг бугунги аҳволига доир яна бир муаммо шуки, шўро ҳокимияти фақат ягона туркий миллатни эмас, ягона туркий тилни ҳам бўлаклаб юборди. “Умумтуркий дарё ариқларга бўлиб ташлангани етмагандай, чиғатой тилини адабий тилга айлантиришда лексик бой имкониятлар яна ҳам торайтирилган, бугунги ўзбек адабий тилига асос қилиб қарлуқ-чигил шеваларигина олинган... Жуда катта ареал — қипчоқ лаҳжаси шеваларининг аксар бойликлари адабий тилга киритилмаган...”. Фақат шугина эмас, ўғиз лаҳжасининг шева бойликларидан ҳам жуда оз истифода этилган. Шу ўринда муаллиф Т.Нафасов, Б.Тўйчибоев, Қ.Қашқирли каби олимлар яратган “Қаш¬қадарё ўзбек халқ сўзлари”, “Зоминнинг тил қомуси” китобларига таяниб, биргина қипчоқ лаҳжаси адабий тилимизни лексик жиҳатдан бойитишда нақадар катта захирага эгалигини исботлаб беради. Чунончи, мазкур лаҳжа шеваларида тоғнинг баланд чўққиси аниқ ва лўнда қилиб “нурама” дейилади. “Нурама”нинг ўзи ҳам ўрни ва шаклига қараб, “қироқ”, “хорра”, “ҳуччи”, “сала” каби бир неча маънодошига эга. Қаранг, ростдан ҳам, нақадар ёмби ва дилга яқин сўзлар! Хўш, нега энди бу каби сўз¬ларни адабий тилга киритмаслик керак?!
Тилимиз истиқболи қандай бўлиши, шак-шубҳасиз, тил тарбиясига боғлиқдир. Бугуннинг боласи, асосан, телевизорга термулиб ёки компьютерни титкилаб вақт ўтказади. Ваҳоланки, муаллиф ҳаққоний таъкидлаганидек, ТВнинг тил “ҳаво”си жуда бузуқ. Чунки унинг тили, асл табиатига кўра, сунъий тилдир. Бу ҳақда Аҳмад Аъзам “Тил жозибаси телевидениеда йўқ”, деб ёзади қатъий оҳангда. Интернетдаги, унинг ижтимоий тармоқларидаги айрим матнлар тилини эса ҳатто ёввойи дейиш мумкин. Ушбу валдирашларга кўз югуртирган киши, ахир, оғзаки ва ёзма нутқ бошқа-бошқа ҳодисалар-ку, уларнинг ҳар бири ўз қонуниятларига эга-ку, бу икковидан “мошкичири” ясашга не ҳожат, деб юборади фиғони кўкка чиқиб.
Тилнинг бойлиги ва софлигига азал-азалдан халқ шоирлари-ю ёзувчилар посбон бўлиб келган. Шу боисдан тилнинг жозибаси, асосан, бадиий адабиётда, бадиий асарларда. Лекин бу ўринда гап китоб дўконларини тобора эгаллаб бораётган, “адабиётни эмас, бизнесни кўзлаган олди-қочди бежамалар” ҳақида кетаётгани йўқ. Гап том маънодаги сўз санъати маҳсуллари ҳақида бораётирки, улар гарчи озроқ бўлса-да, бугун ҳам яратилаяпти, аввал яратилгани-ку таг-туби йўқ хазина! Демак, ёшлар она тилимизни бекам-кўст эгаллашида асосий восита — ана шу китоблар, бадиий асарлардир. Қолоқликка йўйманг-у, ўғил-қизларимиз ўз вақтини, барибир, компьютердан кўра кўпроқ китобга сарфлагани маъқул. Қолаверса, луғатлар ҳам уларнинг жонига ора кириши шубҳасиз. Аҳмад Аъзам шу муносабат билан “Девони луғотит-турк” босилганига қанча бўлди, дея савол қўяди. “1960 йили экан, эллик йил бўлибди”, дея таассуф билдиради сўнг. “Санглоҳ”, “Абушқа”, “Ғиёс ул-луғот”, “Луғати чиғатойи” каби тилимиз хазинаю сафиналари нимага нашр этилмайди?” дея баттар куюнади у. Ортидан ўз фикрини бундай давом эттириб, қуйидаги хулосага келади: “Ҳали-ҳануз халқ оғзаки ижоди, достонларимиз луғати йўқ. Шева, шевалараро луғатлар яратилмаяпти, яратилаётган бўлса-да, дунё юзини кўрганича йўқ. Туркий тилларнинг қиёсий, солиштирма, аралаш луғатлари йўқ. Буларсиз она тилимизга қандай яқинлашамиз?.. Албатта, олма пиш — оғзимга туш эмас, уларни излаш, устида ишлаш керак”. Бу оғир юкка, энг аввало, тилшунослар елка тутмоғи даркор, албатта.
Китобни мутолаа қилар эканмиз, Аҳмад Аъзамнинг ушбу хитобига қалбан хайрхоҳлик туямиз: “Агар тилни қўриқлаш, унинг обрўсини жойига қўйиш, янги мартабаларга кўтариш эҳтиёжи бўлмаганда, вазири аъзамликнинг мингта, шеъриятнинг юз минг¬та ишидан вақт ажратиб, форсу арабий тилларни сув қилиб ичган ҳазрат Навоий бобомиз туркий тил шаън-шавкати борасида “Муҳокамат ул-луғатайн”ни ёзмаган бўлар эдилар. Керак экан, она тилини қўриқлаш, босқинлардан ҳи¬моялаш ва ўстириш учун фидойиликлар қилинган”. Бунга ҳар биримиз ибрат назари билан боқсак, қандай соз иш бўларди. Зеро, тил номусини асраш ориятли элга ҳам қарз, ҳам фарздир.

Матлубахон РАҲИМОВА,
Тошкент маданият
коллежи ўқитувчиси

ЁШЛАРДАН ЎТИНЧИМ

яргаллык — Wed, 21 Feb 2024 09:25:42 GMT

ЁШЛАРДАН ЎТИНЧИМ
... Босим Тўйчибоев билан Қозоқбой Қашқирлининг «Зоминнинг тил қомуси» китобини бир варақланг, шу биргина ҳудуд шевасидан... маъно кўлами кенг ва айни замонга мос ўнлаб истилоҳ, сўз, иборалар топасиз. Тўра Нафасовнинг «Қашқадарё ўзбек халқ сўзлари» китобида шунақа теша тегмаган, адабий тилимизга кирмай қолган гуруҳ-гуруҳ сўзлардан ҳайратга тушиб: «Э-э, ўзимизда ҳам бор экан-ку!» деб юборасиз. Ўзбек адабий тилига қарлуқ-чигил шевалари асос қилиб олингани билан ҳали бу шеваларнинг ўз сўз бойликлари ҳам батафсил ўрганилмаган. Ўғуз лаҳжаси борасида ҳам бирор каттароқ тадқиқот қилинганини эшитмаганман. Муҳим маданий, маърифий ва, табиийки, сиёсий марказ Тошкент шевасининг, хусусан, луғавий хазинаси махсус ўрганилганми-йўқми, масалан, мен бехабарман... Унда адабий тилга кириши керак бўлган, лекин кирмаган нимагиналар бор экан? Қипчоқ лаҳжасида эса хазиналар кўмилиб ётибди...
Талабга келсак, уларни ёшларга биз қўйишимиз эмас, ёшлар биздан сўраши керак: «Қани, бизга нима қилиб бердингиз?» деб. Улар биз қилган ишларни, агар қилолсак, ўрганиши лозим. Бизнинг қилолмаётган ишларимизнинг баъзиларини айтдим. Ўзбек адабий тилининг олис ва яқин тарихида яратилган шоҳ асарларимиз, шоҳона обида — тил ёдгорликларимиз бор: «Девону луғотит турк»... бошқа луғатлар, «Қутад-ғу билиг», «Ҳибат ул-ҳақойиқ», «Қисас ул-анбиё», «Бобурнома», Лутфий, Атойи, Саккокий ғазалиёти, халқ достонлари, қиссалари... Уларни қўлга олинг, ўқийсиз, тушунишга бирпасда кўникасиз, сўз, маъно товланишлари оҳанг¬ларидан олам-жаҳон завқ оласиз, ҳам... тилимизни бирмунча асл ҳолида ўрганасиз. Яссавий ғазалларини қаранг, бугун худди табдил қилинганга ўхшайди — асл матни шу қадар равшан, кўнгилга қадрдон. «Бобурнома»ни(табдилини эмас!) мен бир достон қадар кенгайган ғазални куйга солиб ўқигандек бўламан. Одамнинг руҳиятида шундай бир муаззам куй туради. Мен ёшларга талаб қўймаган, балки улардан ўтиниб сўраган бўлур эдим: буюк тил обидаларимизни сўзма-сўз ўқинг, ҳар бир ифодаси устида тўхтанг, ўйлаб олинг — шу сизни ёзувчи қилади. Шу пайтгача биз қилган хатолар ҳаммамизга кўп йиллар етиб ортади. Сиз ўз тили¬нгизни пухта-пишиқ эгаллаб, жаҳон тил муҳитига чиқинг, у тиллардан ҳам, жилла қурса, икки-учтасини эгалланг: бундан кейин замоннинг равиши шундай кетади. Она тилини пухта билишингиз эса ҳамиша ўзлигингизга замин. Унутмангки, қалам аҳлининг жон озиғи — тил!

Аҳмад АЪЗАМ
(«Тил номуси» китобидан.)

"Маърифат", 2014 йил 20 сентябрь.

100 МИНГ ДОЛЛАРГАЧА ЧЕГАРАДА РУХСАТ

яргаллык — Wed, 21 Aug 2019 11:21:14 GMT

100 МИНГ ДОЛЛАРГАЧА ЧЕГАРАДА РУХСАТ

2020 йил 1 февралидан бошлаб Евроосиё иқтисодий иттифоқига аъзо-давлатлар фуқаролари чегарадан ўтишда умумий миқдори 100 минг АҚШ долларидан ортиқ маблағга тақдим этиши керак.

–Евроосиё иқтисодий комиссияси ҳайъати жисмоний шахсларнинг 100 минг доллардан зиёд нақд пулларига келиб чиқишини тасдиқлайдиган ҳужжатларни кўрсатиш керак, – дейилади комиссия тарқатган маълумотда.

Ҳайъат ушбу қарорни жорий йилнинг 6 августида, Евроосиё иқтисодий иттифоқи мамлакатларининг ички бозори фаолияти, савдо, божхона ҳамкорлиги, техник созлаш, доривор воситалар айланмаси, санитария ва ветеринария чораларини қўллаш, иқтисодиётни рақамлаштириш соҳаларидаги масалаларни кўриб чиқиш чоғида қабул қилган. Мазкур қарор комиссия сайтида эълон қилингандан сўнг 180 кундан сўнг кучга киради.

ЕИИ Божхона Кодексига кўра нақд пул ва йўл чеклари, агар Иттифоқнинг божхона ҳудудига бир марта киритилаётган ёки олиб чиқиб кетилаётган пул миқдори 10 минг АҚШ доллари миқдоридан ошса декларация қилиниши жоиз эди. Божхона кодекси тўғрисидаги шартнома 2018 йил 1 январда кучга кирганди. ЕИИ давлат-иштирокчилари – Арманистон, Беларусь, Қозоғистон, Қирғизистон республикалари ва Россия Федерацияси.

ҚозАхборот.

Б. ТУРСУМЕТОВ: ДАРДГА ШИФО ТОПИШ ҲАМ МЎЪЖИЗА

яргаллык — Wed, 21 Aug 2019 11:18:10 GMT

Бизнинг мусоҳаба

Б. ТУРСУМЕТОВ: ДАРДГА ШИФО ТОПИШ ҲАМ МЎЪЖИЗА

Танишинг

Бахтиёр Турсуметов 1965 йили Жанубий Қозоғистон вилоятининг Қорабулоқ қишлоғида туғилди. 108-сонли билим юртини тамомлаб, 1984 йили тракторчи, машинист, автомобиль ҳайдовчиси, чилангар, таъмирчи ихтисосликларини эгаллади. Бир билим юртининг ўзидан шунча ҳунар эгаси бўлиб чиқиб, халқ хизматига отланди.

Мана йиллар ўтгандан сўнг ҳижома (қон олдириш) усули билан ҳамюртларимизни даволаётган табиблик насиб этди. Аллоҳ ҳамма бандаларига ҳам бирдек насиб этмайдиган, ато этмайдиган хусусиятни армуғон этди. Тақдир тақозоси билан инсон ҳаёти давомида бир неча бор касбу корини ҳам ўзгартириб юборишига шоҳид бўлди – минг ўйлаб, хаёлининг кўчасидан ўтмайдиган касб соҳиби бўлиши мумкин экан. Суҳбатдошим ҳаёти мобайнида бунга амин бўлди. Энг муҳими, дард билан олишавериб чарчаган, руҳияти тушкун ҳолда келаётган дардманларга Яратган хоҳиши билан “иккинчи нафас” ато этаётганидан Аллоҳга шукроналар айтади. Зеро, ҳаётда ҳеч бир нарса бежиз эмас, ҳар бир эзгу ишнинг боши ҳам поёни ҳам хайрлидир. Қаҳрамоним буни ёшлигида илғамаса-да, унинг моҳиятини у қадар баҳолай олмаса-да, вақт дардманларга шифо ато этаётган, уларнинг дардини олаётган яна бир истеъдодли табибни тақдим этди.

Комсомол тўйлари урфга айланганди

Ҳижома усулида беморларни даволовчи, Б. Турсуметов суҳбатимизни ота-боболарининг табиблик соҳасидаги фаолиятидан бошлади.

“Катта момомнинг онаси фарзандларини улитка тердириб, ундан махсус малҳам тайёрлаб, терига суртиш билан уни ёшартириш йўлларини топишга ҳаракат қилишган. Замонавий тиббиёт ҳам хорижда ишлаб чиқарилган ноёб дориларнинг таркибида улиткалардан чиқадиган шилимшиқ модданинг инсон терисини ёшартириш хусусиятига эга эканлигини исботлаб, бу йўналишда фаннинг илғор ютуқлари деб кўрсатилди. Ваҳоланки, ота-боболаримиз бунинг аллақачон ҳадисини олиб улгуришган экан. Бироқ, замона зайлими буни такомиллаштиришга йўл берилмади. Ўша давр талабига кўра одамлар ўз анъаналаридан ҳайиқа бошладилар. Худойи қилиш, жаноза ўқиб, жасадни дафн этиш, Пайғамбаримиз суннатига кўра даволаш усулларини кенг қўллаш – бунин барчасига чек қўйилди, хавфли бўлиб қолди. Бу ишларни амалга оширган кишилар хурофотчи, бидъатчи деб, эскилик сарқитини ҳимоя қилувчи халқ душманига айланди. Унинг ўрнига таваллуд кунлар ичимликлар билан нишонланадиган бўлди, Комсомол тўйлари, ЗАГС зиёфатлари урфга айланди. Табобат соҳасида олиб бориладиган ишлардан бош тортишга тўғри келди. Ота-боболари катта табиб ўтган авлодлар ҳам тузум тазйиқларидан қўрқиб, табобат дурдоналарини “кўмиб” юборишларига тўғри келди. Маънавий қадриятларимиз билан бирга, диний ақидаларимиз, ҳар кимга ҳам ато этилмайдиган хосиятлар ҳам унут бўлди. Менинг Биби Марям исмли момом қон олдириш усули билан беморларни даволагани учун давр тақозоси билан табобат илмига қизиқмаётган, умуман бу соҳада жамиятимизга хизмат қиламан, деган авлодларининг чиқмаётганлиги боис куйиниб, менинг ишим давомчилари бўлмаса, уни тупроққа олиб кетаманми, деб роса куюнарди. Менинг онам – Мухтабар опанинг ҳам бу илмни ўрганишига отам роса қаршилик кўрсатганлар. Аллоҳдан ато этилган хислатга тўсқинлик қилганларга ҳам руҳий осон бўлгани йўқ. 1970 йилларда отам қишлоқ кенгаши раҳбари бўлиб ишларди. Табиийки, партия ишчиси, анъанавий, диний ишларга ёт муносабатда. “Кимсан, сельсовет бошлиғининг рафиқаси қаердаги диний усуллар билан даволаркан” деган сўз оиламиз нуфузига салбий таъсир кўрсатарди. Отам рафиқасининг ўз онасидан бу илмни ўрганишига ва қўллашига қатъиян қарши туради. Бироқ бунга қаршилик қилаётган отам соғлиги саноқли кунларда ёмонлашди. Ҳатто иш шу даражагача борадики, саноқли сонияларда кўзи умуман кўрмай қолади. Бу вақтга келиб отам онамга табобатда умуман ишламаслигини қатъий талаб этган эди. Ниҳоят момомнинг рухсати билан онам отамни ҳижома қилади ва бироздан сўнг кўриш қобилияти қайтиб, кўзлари очилади ва бу ишга тўсқинлик қилиш мумикн эмаслигини англаб, беморларни даволашга рухсат беради. Ота-онам 4 ўғил ва 6 қиз кўришган бўлса, фарзандларидан биронтасига даволаш қобилияти ато этилмади. Жумладан, ёшлигимда мен ҳам чилангарлик, ҳайдовчилик, темирчилик касбларини бошини тутганлигим боисми мен ҳам табибликни тасаввуримга сиғдира олмасдим. Катта юк машиналарини ҳайдайман, иш жойим тайин, маошим яхшигина. Табобат меники эмас, деган фикрда эдим. Йўқ, мен адашган эканман. Бу тилсим дунёда биз билиб, билмаган ноёб хислатлар кўп экан. Кимгадир бу хислат Яратган томонидан ато этилган, кимдир уни йиллар давомида меҳнат билан ўқиб-ўрганиб эришади. Бироқ Аллоҳ ато этган хусусият барчага ҳам берилаверадиган неъмат эмас”.

1990 йиллардан бошлаб Мухтабар опа фарзандларига ҳижома қилишни ўрганишни таклиф этади. 1992 йили она қаттиқ бетобланиб қолади ва тушида ўғли Бахтиёр даволаётганини кўриб, унга аён берилганлиги ва бу хислат унга насиб этаётганини айтади. Ўғли онаси сингари мугузни унинг танасига кўйиб, ундан ҳавони тортиб олиб, қон ола бошлайди. Онанинг саноқли дақиқаларда аҳволи яхшиланади, қон босими тушиб, ёноқларига қизил югуради. Момодан дуо олган онаси уйида беморларни ҳижома билан даволарди. Уйга кела олмайдиган оғир ҳасталарни даволашга отаси рухсат бермаган. Шунда она ўғлига юзланиб, ”сенинг қўлингдан келади, беморнинг дардини олсангчи”, деб айтадилар. Ўғил эса одатдагидек бундан бош тортиб, қайсарлигидан қолмади. 1971 йили момоси оламдан ўтганлиги боис унинг кўп хислатларини Мухтабар опа ҳам ўрганиб улгурмади. Шундай бўлса-да 20 йил мобайнида ҳамюртлари дардига малҳам бўлди.

1994 йилда яна бир мўъжиза юз бериб, Бахтиёр аканинг ҳаётида кескин бурилиш ясади. Шимкентда суяк силига чалинган оғир беморга ҳам ҳижома усулини қўллашга уриниб кўришни сўрашди. “Кунлари саноқли” га чиқарилган беморнинг унга ато этилган хислат билан ҳаётга қайтишини кузатиш уни тиббиёт билимларини олишига илҳомлантирди. Машҳур тиб олимлари ибн Сино, ҳаким Кирмоний, Абу Бакр Розий сингари алломалар асарларини йиллар мобайнида ўзлаштирди. Уларнинг даволаш сирларини ўрганди. Шу ҳодиса сабаб бўлиб, айни кунда турли хасталиклар билан мурожаат қилаётган беморлардан ёрдамини аямаяпти. Б. Турсунметовнинг замон талабига мос жиҳозланган клиникасида дардига шифо топиш истагида келган хасталарга барча шароитлар яратилган.

–Қисқача қилиб айтганда, ҳижома – бу танадаги ортиқча, зарарли қора қонни махсус банкалар ёрдамида тери орасидан сўриб олинишига айтилади. Буни қилдириш саломатлик учун жуда фойдали амаллардан бири. Замонавий тиббиётда ҳам бу билан даволаш анъанага айланган ва Пайғамбаримиз (с.а.в) дан қолган суннат амаллардандир. Ҳижоманинг қадимда ҳам, ҳозирги кунларда ҳам жуда кўп хасталиклардан даволанишда фойдаси катта ва бундан кўп ҳамюртларимиз хабардор. Табиблик фаолияти билан 27 йилдан зиёд вақт мобайнида шуғулланаётган бўлсам, тиб илмининг олимлари яратиб кетган дурдона асарлардан билимимни бойитишга ҳаракат қиламан. Токи менга ато этилган қобилият, илм билан уйғунлашиб, бу соҳада янги қирраларни очишга имкон берсин, – дейди Б. Турсуметов.

Айни кунда суҳбатдошимга бу ишда турмуш ўртоғи Лаззат опа, Достон, Дониёр исмли фарзандлари ҳамда келини Мафтуна ёрдамчи. Б. Турсуметов клиникасида беморлар ёзган дил сўзлари битилган китоблар билан танишдим. Нафақат ҳамюртларимнинг, балки давлатимизнинг турли ҳудудларидан шифо излаб келаётган хасталарнинг эзгу ниятларини ўқиб, кўнглим равшан тортди.

Масалан, бу китобда ният билдирган Г. Қўжаханова ҳижомадан кейин кўзи равшан тортиб, кўриш қобилияти яхшиланган. З. Абдуллаева эса танасини турли яралар тарк этганидан қувончини яширмайди. Иззат Жунисов эса простатитдан даволанганини айтади. Яна бир саҳифада эса Х. Абдукаримовнинг умр йўлдоши Назирани бошқа шаҳарларга даволаш учун олиб борганлиги, шифо топмаганлиги боис, ҳамқишлоғи Б. Турсуметовга даволатиб шифо топганидан миннатдорлигини билдиради. Халқнинг дардига дармон бўлаётган, дуоларини олаётган Бахтиёр табибнинг фаолияти ҳақида батафсил маълумотни Қорабулоқ қишлоғидаги клиникасидан ёки 8 (702) 967- 80- 07 телефон рақамига сим қоқиб олишингиз мумкин. Табиблар авлодининг давомчиси Яратган инояти билан шифо улашишдан, сиз эса саноқли дақиқаларда аҳволи яхшиланиб бораётган беморлар шодлигига гувоҳ бўласиз.

М. САЪДУЛЛАЕВА.

МАҚБАРАГА ДАРВОЗА ОРҚАЛИ КИРИШ МУМКИН

яргаллык — Wed, 21 Aug 2019 11:11:17 GMT

МАҚБАРАГА ДАРВОЗА ОРҚАЛИ КИРИШ МУМКИН

Хожа Аҳмад Яссавий мақбараси қошидаги Мусалла, Тақия дарвозалари ҳамда “Туркистон тарихи” музейи ва Фахрийлар хиёбон атрофини ободонлаштириш мақсадида дренаж ишлари юритиляпти. Пудратчи – “Базис-А” қурилиш компанияси.

ЮНЕСКО-нинг 27-сессиясида бутундунё “Маданий мерос” рўйхатига киритилган Хожа Аҳмад Яссавий мақбараси талай асрдан буён мусулмончиликнинг олтин бешиги бўлиб келади. Уни бутун қозоқ юрти, турк олами алоҳида эътироф этади. Хожа Аҳмад Яссавий мақбараси – туркий оламнинг маънавий маркази.

Қўриқхона-музей – мерос таркибига кирадиган тарихий ва меъморий ёдгорликларни қайта тиклаш ишларини “Қазқайтажанарту” республика давлат корхонаси бажармоқда.

Шу ўринда, “Ҳазрат Султан” давлат тарихий-маданий қўриқхона-музейига келишда юзага келган ноқулайликлар учун кечирим сўраб, август-октябрь ойлари мобайнида Есимхан майдони қошидаги Дарвозадан кира олишларин мумкинлигини эслатамиз.

“Ҳазрат Султан” давлат тарихий-маданий қўриқхона-музейининг матбуот хизмати.

Ажаб сирлар…

яргаллык — Tue, 25 Jun 2019 13:21:22 GMT

Ажаб сирлар…

Қуръон ўқилганда оқадиган сув – муқаддас

Президент Нурсултан Назарбаевнинг “Келажакка йўлланма: маънавий янгиланиш” дастурий мақоласидаги “Қозоғистоннинг хосиятли ерлари географияси”лойиҳаси бўйича 183та умуммиллий ва 520та маҳаллий қадамжолар танлаб олиниб, улар ҳақида ҚР Маданият ва спорт вазирлиги буюртмаси асосида 4та ҳужжатли фильм туширилди. Улар –“Олтин одам”, “Хожа Аҳмад Яссавий ва Ойшабиби”, “Муқаддас Қозоғистон” ва “Номадлар ери”. Лойиҳага кирган афсонавий қадамжолардан бири – Қоратов ёнбағрида, Туркистон вилоятининг Кентов шаҳри яқинидаги Йиғлоқи ота ғори. Ғорнинг ўнг томонида супа жойлашган бўлиб, "тирноққа" зор аёллар шу ерда тунаса, фарзандли бўлар экан. Ғор кичкина ўзандан 15 метр баландликда жойлашган бўлиб, Йиғлоқи отанинг «кўз ёшлари» шу ерга тушади. Ўзаннинг номи ҳам «Йиғлоқи ота». Ривоятга кўра, Йиғлоқи ота VI-VIIаср ларда яшаган. Бой эр-хотиннинг фарзанди бўлмай, қариган чоғида Аллоҳдан фарзанд сўрашади. Илтижолар қабул бўлиб, фарзанд дунёга келади.– Афсона шу ердан бошланади, –дейди ғорнинг чироқчиси Бахитжан Қулжабаев. – Гурзунинг хотини Шашана мол-мулкимизни кимгадир қолдириб кетишимиз керакку, деб, фарзанд ҳақида орзу қилади. Бу вақтда юртимизга Ислом дини энди кириб келаётган эди. Шунинг учун Аллоҳдан илтижо қилиб, фарзанд тилашади.Фарзанд – ўғил бола “кўйлаги билан” туғилади. Бундан хабартопган ҳазрати Хизр дунёга келган боланинг оддий эмас, муқаддас эканини, халтадан чиқармасликни буюради.“Вақти келганида “кўйлаги”тушиб қолади, унгача, кўтариб юринглар”, дейди. Бола вақт ўтса ҳам гапирмайди, кулмайди, йиғламайди. Бир куни онаси дарё бўйига келиб,“Ўғлим, сени яна қанча вақт қўлимизда кўтариб юрамиз, ахир гапирмасанг, кулмасанг, йиғламасанг, етар энди, халтадан чиқ”, дейди. Халтадан кўзлари чақнабтурган бола ерга тушади ва тоққа қа-раб қочади. Ота-онаси унинг орқасидан узоқ қувишади. Бир жойга етганда бола ота-онам чанқагандир, деб, ердан бир таёқ олиб, тошга уради. Тош ёрилиб, ундан сув отилиб чиқа бошлайди. Ривоятга кўра, бу қудуқ ҳали ҳам бор, Тошқудуқдеб аталади, муқаддас саналади. Бола ғорнинг ичига кириб кетади ва “Сизлар билан энди фақат нариги дунёда учрашамиз, чунки, ҳазрати Хизрнинг насиҳатини бажара олмадинглар.Энди орқангизга ўгирилмай, уйга боринг лар. Мен қолган умрларингнинг фароғатда ўтиши учун ҳаракат қиламан”. Ота-онаси қайғуга ботиб, уйга йўл олишади. Улар бир муддат ўтгач, чидаёлмай, ўғлимизни яна бир марта бўлса ҳам кўриб қолайлик, деб, орқасига қарашади ва остидан нур таралаётган дарёни кўришади. Бу дарё ҳозир ҳам бор.

Собиқ Иттифоқ даврида олимлар Қоратовнинг сирини аниқлаш учун экспедиция уюштиришади, лекин сафар муваффақиятсиз якунланади. Асосий ишлар ғорнинг ичида бўлгани учун улар ёритгич ускуналар ва бошқа ўлчагич асбобларини олиб киришади. Лекин, ғорнинг ичида улар ишламай қолади. Ғорнинг ичида яна иккита ғор пайдо бўлади. Учинчи ғордаги йўлда эса, олимлар баҳайбат тошга дуч келишади. Уни сурмоқчи бўлишганида , у ердан илонлар, ҳатто, туялар чиқа бош-лайди. Қоратовнинг муқаддас эканлигига амин бўлган олимлар орқага қайтишади. Қоратов сири ҳанузгача жумбоқ. Фақат Қуръон ўқилганидагина сув оқадиган жойер юзининг ҳеч бир бурчагида йўқ. Сув тепаликдан шаршара бўлиб оқади. Бу жойни ўрганиш учун олиб келинган ҳарқандай техника ишдан чиқаверганлиги ҳам Қоратовнинг муқаддаслигидан далолат. Шифо истаб келганларнинг шифо топаётгани ҳам бир далил.

Машатда ҳам шундай жой бўлиб, «Йиғлоқтош» деб аталади. Ривоят қилишларича, бир чўпоннинг оиласида қиз туғилиб, унга Машат деган исм бери шади. У вояга етгач, Ҳасан исмли йигит га узатишади. Буни эшитган бир бой хизматкор-ларига қизни ўғирлаб келишни буюради. Қиз хатардан хабар топиб, тоққа қараб қочади. Қувиб етай деганларида, бойга бўлган нафратини аён қилиш мақсадида ўзини тоғдан ташлаб юборади. Бирдан чақмоқ чақиб, қиз дарёга, Ҳасан эса ғорга айланиб қолади. Шундан бери бу жойнинг номи "Йиғлоқтош" бўлиб кетган экан.

Тўлебий туманининг Олатов қишлоқокруги, Нисанбек овулидан 15 чақирим нарида ҳам "Йиғлоқи ота" ғори бўлиб, бу ернинг ўз ривояти бор. Йигит билан қиз нинг уйланишига ота-оналари рози бўлмагач, улар тоққа кетиб қолишади ва шу ердаги ғорда яшай бошлашади. Орадан кўп ўтмай, йигит овга кетади ва қайтиб келмайди. Қиз 40 кун йиғлашдан тўхтамайди, сўнг жон беради. Вайронадан тикланган қўрғон Ўтмиш билан бугуннинг, аждодлар билан авлодларнинг мустаҳкам боғланиши, бу – Элимизнинг мангулиги кафолатидир.Тарих бундай боғланишда олтин кўприк бўлиб хизмат қилади. Буюк Ипак йўлининг бир қисми бўлган, карвонлар тўхтаб, савдо қиладиган марказлардан бири бўлган Султонработ қишлоғининг тарихиҳам қадим-қадимларга бориб тақалади ва, табиийки, сайёҳларнинг юртимизга қизиқишини орттиради. Султонработнинг ўтмишини ўрганиш жараёнида туркшунос олим, филология фанлари номзоди, шу қишлоқ фарзанди Бахтиёр Исабеков хитой тарихчилари қолдирган асарлардан қуйидаги сатрларни топган:

Чан-чун нима дейди,

Нима деганда ҳам

Аждодларинг дарагин дейди.

Биласанми, қишлоғинг тарихин?

Мен айтайин, сен қулоқ солгин,

Аввал бошда Илонбузғон!

Айтчи, уни ким бузғон?

Илон буздими ё инсонми?

Илонбузғон бўлиб вайрон,

Вайронадан тикландиҚўрғон!

Номи бўлди бу қўрғоннинг

Султонимнинг работи,

Яъни, Работи Султон.

Ушбуда тутди макон

Муҳаммад Шариф ато.

Султонработ қишлоғи аҳолиси оғзаки ижодида шу ердаги жой (сув) номи қуйидаги ёр-ёр тўртлигида ҳам ўз аксини топган:

Олатоғ(в)да қор ёғса,

Бунда қиров ёр-ёр.

Ақлим билан ҳушимни,

Олди биров ёр-ёр.

Илонбузган қишлоғининг тарихи ҳам эътиборга лойиқ. Бу ерда асосан ўзбеклар истиқомат қилишади. Шўро даврида у Султонработ қишлоғи тасарруфида бўлиб, Илонбузган кўчаси деб аталган. Ҳозир эса Илонбузганнинг ўзида бир неча кўча бўлиб, Шимкент шаҳрининг тасарруфига ўтган.Ривоят қилишларича, Тўрткўлтепа тепалигида бир кампир камбағалчиликда умргузаронлик қилар экан. Бир куни сигирини соғиб, уйига кирса, баҳайбат бир илон кулча бўлиб ётган экан.Олиб кирган сутидан бир пиёла қуйиб,унинг олдига қўйган экан, илон ичиб,тезда кўздан ғойиб бўлибди. Кампир илон ётган жойдан бир тилла танга топиб олибди ва уни илон қолдириб кетганини сезибди. Эртасига бозорга бориб, рўзғорига керакли нарсаларни сотиб олибди. Бозордан келса, яна ҳалиги илон уйининг тўрида кулча бўлиб ётган экан. Онахон яна пиёлага сут қуйиб берибди, илон ичиб, ғойиб бўлибди, ўрнида битта тилла танга қолибди. Бу ҳол анчагача давом этибди, кампир тез-тез бозорга қатнайдиган бўлиб қолибди ва буни қишлоқ мулозимлари пайқаб қолишиб, бошқарувчига хабар қилибди. Кампир бўлиб ўтган воқеаларни яширмай,ҳаммасини айтиб берибди. Қишлоқ бошқарувчиси бу хабарни эшитиб, талвасага тушиб қолибди. Олтин кўрса, фаришта ҳам йўлданозади, деб бежиз айтилмаган эканда. Дарров кенгаш чақириб, мулозимларига маслаҳат солибди ва барчаси бир фикрни маъқуллашибди. Аввал катта қозонда ёғ қайнатиб, илоннинг инига қуямиз ва у ўлгач, Тўрткўлтепани қазиб, яширилган тиллаларни оламиз, деб келишиб олишибди. Айтилган кун келиб, ўнлаб қозонларда ёғ қайнатишади ва уни илоннинг инига қуйишибди. Илонга бундан зарар келмаган, у бошқа ер ости йўли орқали чиқиб кетган ва бир неча кун давомида ўз душманларидан ўч ола бошлаган. Бир ҳафтанинг ичида "илонбоз"ларнингҳаммасини чақиб ўлдирган. Фақат биттаси Сайрам қишлоғига кўчиб кетади ва илондан қутулдим, деб ўйлайди. Илон эса бир молнинг шохига ўралиб олади ва Сайрамга етиб келади. Сўнгги душманини чойхонада чой ичиб ўтирган пайтида топади ва унинг этиги ичига кириб олади. У этигини кийган заҳоти чақиб олади ва қочоқ тил тортмай шу ернинг ўзида жон беради.Кимдир буни чўпчак ё афсона деса, кимдир унча узоқ бўлмаган ўтмишда бўлган воқеа, деб билади. Ҳар ҳолда Илон-бузган қишлоқнинг тарихий номи бўлиб, давлат тилида, яъни қозоқчада Жиланбузған деб аталиб келмоқда.

Қазиғуртнинг тепасидакема қолган...

Қазиғурт кичик ва паст тоғ (юқоринуқтаси денгиз сатҳидан 2223 метр)тизими. Кейинги йилларда Нуҳ алайҳиссалом давридаги тўфонда кема айнан шу тоғ устида қуруқликни топиб тўхтаган, деган халқ афсонаси билан боғлиқ ҳолда тез-тез тилга олиниб, бу тоғ номи ҳам турлича талқинларга учради. Жумладан, Қалаубек Турсинқулов, Қазиғурт номи қози ва қурт сўзлариданташкил топган ва қози сўзи лавозимни, қурт сўзи бўри маъносини ифода этиб,Қазиғурт биргалиқда, муқаддас бўри ёхуд етакчи қашқир маъносини беради, деб ҳисоблайди (“Қазиғурт: аңызмен ақиқат”, Алмати, 1998, Б.40- 41;).Қазиғурт бизнинг этимологик таҳлилимиз бўйича ҳам икки сўздан иборат:қоз ва ғурт (Султон работ шевасида айнан Қазғурт деб талаффуз этилишига эътибор беринг).Тарихимиздан маълумки, Сайрам ваТуркистондаги каби, Султонработ қишлоғи Муҳаммад Шариф отанинг муборак исмлари билан боғлиқ (маҳаллий аҳоли талаффузида Мамашарвата). Муҳаммад Шариф отанинг қабрлари Илонбузган томон йўналишда қабристон чегарасидан салгина нарида жойлашган, қишлоқда бошқа мозор бўлмаса ҳам, қабристон яқингача Муҳаммад Шариф ота деб аталиб келинган. Бизнингча, то Шўро динсизлиги ҳукмрон бўлгунга қадар қишлоқ аҳолисининг диний ҳаё-тида бу зот катта рол ўйнаганини кўрсатувчи муҳим аломатдир. Яқин-яқинларда ҳам турли касаликка чалинган инсонларва касал ҳайвонларини етаклаб, ушбу сағана атрофида уч марта, етти марта, тўққиз марта айлантириб, Муҳаммад Шариф ота руҳларидан мадад сўраб, дардларига шифо топардилар. Қишлоқ аҳолиси ҳанузгача Муҳаммад Шариф ота қабри, у ердаги қишлоқ қабристонини «Авлиё» ва ўша ердаги икки тепа оралиғини ҳамда шу ерга оқиб келадиган ариқ-сойни «Авлиёсой» деб атаган.

Султонработ қишлоғи тарихий манбаларда ёзилишича, тахминан XII юзйиллик атрофида шакллана бошлаган. Бу жойда VIII асрнинг қадимий қалъаси топилиб, ҚР Маданият вазирлиги томони дан давлат ҳимоясига олинди.

Бахтиёр Исабековнинг қаламига мансуб, сайқалсиз бўлса ҳам сийратли бир гап келди:

Ватан иморати сувдан эмас, селдан,

Ватан иморати«кет”дан эмас, «кел”дан,

Ватан иморати четдан эмас, белдан,

Ватан иморати ердир, лекин, элдан,

Ватан иморати сендан,мендан, биздан,

Ва ниҳоят, Ватан – миллат, ота-она,

Замона ва Ўзидан.

Авазхон АБДУФАТТОҲ.

Олтин бешик

яргаллык — Tue, 25 Jun 2019 05:04:25 GMT

"Келажакка йўлланма: маънавий янгиланиш".

“Овулим – қўшиғим”ни айтганда, “Туғилган ерини сева олмаган туғилган элини сева оларми?” деб куйлар эдик. Диққат билан қарасак, булар – мазмуни жуда чуқур сўзлар.

Дастур нега “Туғилган ер” – деб аталади?

Одам боласи – чексиз ақлнинггина эмас, ажойиб туйғуларнинг ҳам соҳиби. Туғилган ер – ҳар кимнинг кўз очиб кўрган, бағрида эмаклаб, тетапоя қилган хосиятли макони, талай одамларнинг умрбод яшайдиган ўлкаси. Уни, қайда юрсада, дили тўрида асраб, аллалаб ўтмайдиган инсон боласи йўқ.

Туғилган ерга, унинг маданияти ва урф-одатларига ўзгача иштиёқ билан ёндашиш – ҳақиқий ватанпарварликнинг муҳим кўринишларидан бири", ёзади Элбоши дастурий мақоласида.

Қуйида газетхоналримизнинг қишлоқ ҳақидаги фикр-мулоҳазаларини эътиборингизга ҳавола қиламиз.

Мукаррама ИБРОҲИМОВА:

Қишлоқни ташлаб кетганимга узоқ йиллар бўлди. Лекин сўнгги пайтларда туғилган қишлоғимни қўмсамоқдаман, у билан боғлиқ энг ёрқин хотираларим тез-тез ёдимга тушяпти.

Яқинда Чингиз Айтматов ва Мухтар Шахановларнинг "Чўққида қолган овчининг оҳи-зори" асарини ўқиб чиқдим. Унда гўдаклигида бўри ўғирлаб кетган, уларнинг орасида вояга етган бола ҳақида лавҳа бор. Тасодифан уни овчилар тутиб олиб, қишлоққа олиб келишади.

Орадан йиллар ўтиб, у йигит одамларга шундай дейди:

– Бўрилар орасида яшаб, бирон марта ёмонлик кўрмадим. Улар жуда доно ва ҳақиқатпарвар. Одамлар орасида бундай самимий ва илиқ муносабатлар, ёрдамни жуда кам учратдим.

Тоғда ўсган, бўрилар ва одамлар орасидаги муносабатларни таққослаган йигит ҳақми, ноҳақми, буни билмадим. Рост, баъзан, бир-биримизга ноҳақлик қиламиз, ҳақоратлаймиз, лекин меҳр-оқибат ва эзгуликнинг кўплиги туфайлигина бу дунё яшнаб турибди.

Кечагидай, бари ёдимда. Қўшнимизнинг ота-онаси автоҳалокатда вафот этди. Болаларини Болалар уйига ўтказишни таклиф қилганлар ҳам бўлди. Турли миллат вакиллари яшайдиган кўчамиз оқсоқоллари бунга қарши чиқишди.

– Нималар деяпсизлар, кап-катта одамлар, оғзим бор, деп гапираверасизларми? Қирқ биринчи йили қишлоғимизга Ленинграддан 60та болани олиб келишганида ҳаммамиз икки-уч боладан бўлиб олиб, тарбияладик. У пайтда қандай замон эди, ҳозир қандай замон? Уялингларэ! – деди Қадирбе оқсоқол.

Шундан кейин Болалар уйи ҳақида ҳеч ким оғиз очмади. Икки ўғил, уч қизни маҳалла бўлиб, озиқ-овқат билан таъминлаб турдик. Вақт бир зумда ўтиб кетди. Ўғиллар уйланди, қизлар турмушга чиқиб кетишди. Ҳозир уларнинг ўзлари бува, буви бўлишган. Ҳар сафар қишлоққа совға-салом билан келишиб, қўни-қўшнилардан хабар олиб туришади. Кўрдингизми, яхшилик унутилмайди. Энди шаҳарга келадиган бўлсак, етимлар, кексаларнинг уйини фирибгарлар олиб қўйишибди, деган хабарларни тез-тез эшитиб турибмиз. Ҳатто, биттасига ўзим гувоҳ бўлганман. Етимларнинг уйига амалдаорлар кўз олайтиришганида ОАВ ходимлари аралашиб, бу ишга барҳам беришди. Қишлоқда ҳозир ҳам бундай бедодликларга йўл қўйилмайди.

Анвар БЕКЖОНОВ:

Шаҳарда ўсдим, лекин ёз чиқиши билан ака-укаларим билан қишлоққа, бувамникига борардик. Ёдимда, етмишинчи йилларда Бодом дарёси тўқайзор билан қопланган эди. Суви тиниқ, қуёш нурида балиқлар тангачалари товланишини кўриб, завқланардик. Тоғ чўққиларида қор август ойида ҳам турарди. Тоққа чиқиб, арчазорларда дам олардик. Ҳозир мен кўрган арчазорлардан ном-нишон қолмаган. Шунинг учун тоғлардаги қорлар май ойидаёқ эриб, ҳамма тошқиндан хавотирга тушади. Дарёдаги балиқларни заводлар чиқиндилари ҳалок қилди.

Қишлоқда ҳашар бўлади, дейишса, қувонардик. Ҳозир эса, ҳашар, деса одамларнинг кўз ўнгига сўйилган қўй ва ичкиликбозлик келади. Бир куни ҳашарга ўғлим улфатларини чақирди. Улар "вақтим йўқ эди, мана буни дастурхонга қўярсан, деб бир шишадан ароқ ташлаб кетишди. Бизнинг улфат ҳашарда умуман ароқ ичмаган. Ватанимдан олсида ўқидим, армияда хизмат қилдим. Лекин ҳар баҳорда дашт ҳидини соғинардим ва юрагим тубида нимадир узилгандай бўларди. Ахир, қишлоқ инсоннинг олтин бешигику. Забардаст шоиримиз Муҳаммад Юсуф бежиз

Эй менга эртаклар сўйлаган Замин,

Эргашиб изингдан қолмасман сенинг.

Ўзгалар наздида Боғи Эраминг

Жийданг япроғига олмасман сенинг.

Ватан, қайда бўлмай, сен ҳамроҳимсан,

Боболарим ётар саждагоҳимсан, деб ёзмаган.

Ваҳобжон РЎЗИМАТОВ:

Пенсияга чиққунча "Фосфор" заводида ишладим. Автобус Тўлебий туманининг деярли барча қишлоқларига бориб, ишчиларни таширди. Ҳозир бундай йирик ташкилот бўлмагани учун ёшларнинг аксарияти иш излаб бошқа вилоятлар, ҳатто, бошқа давлатларга кетишяпти.

Ишдан сўнг томорқада ишлардик, сигирсиз уй деярли йўқ эди. Болалигимда эрталаб уйғонсам, чой тайёр, дастурхонда пишган сут ва қовурилган тухум турарди. Ёзда эса, қир-адирларга бориб, молга хашак тайёрлардик. Ёдимда қолгани – кун ёришмай уйғонардик. Тўйларга ҳеч бир бола овқат еймиз, деб бормасди. Бир четда туриб, даврини томоша қиламиз, деб борардик. Тўйлар фақат уйда бўларди, бошланишига уч кун қолганида қариндош уруғлар тўй бўладиган хонадонга оиласи билан келиб, хизмат қилишарди. Бу меҳр-оқибатни кучайтиради. Ҳозир тўйларни тўйхонада қилишади, яна, таклифномага "тоғорасиз, болаларсиз келинг"., леб ёзиб қўйишади. Болалар бир-бири билан тўй баҳонаси билан танишишмаса, бошқа қачон бир-бирини кўришади? Шунинг учун ака-укани болалари бир-бирини танимайдиган оилара ҳам пайдо бўляпти.

Алижон Холматов:

"Гул гулзорда гул, инсон ватанида", деган қозоқ халқ мақоли бор. Бу сўзларни эшитганда она қишлоғим кўз олдимга келади. Ҳассос шоир Ҳамид Олимжон "Водийларни яёв кезганда" шеърини эшитганимда болалигимни қўмсайман. Элбошининг "Келажакка йўлланма: маънавий янгиланиш" дастурий мақоласи эса қишлоқнинг келажагига ишончимизни мустаҳкамлади. Давлатимиз раҳбари ташаббуси билан "Туғилган ер" дастури ишлаб чиқилди ва унда белгиланган вазифалар – таълим соҳасида кенг кўламли ўлкашунослик ишларини юритиш, экологияни яхшилаш ва аҳоли манзилларини ободонлаштиришга алоҳида эътибор бериш, маҳаллий даражадаги тарихий ёдгорликлар ва маданий иншоотларни аслига келтириш ишларига кенг йўл очилди.

Ватанпарварликнинг энг яхши намунаси ўрта мактабда туғилган ернинг тарихини ўқишда кўриниш топса, қанийди.

"Туғилган ернинг ҳар бир сойи ва қири, тоғи ва ўзани тарихдан ҳикоя қилади. Ҳар бир ер номининг келиб чиқиши ҳақида талай ривоят ва ҳикоятлар бор. Ҳар бир ўлканинг халқига совуқда пана, иссиқда соя бўлган, исмлари эл эсида қолган буюк фарзандлари бор. Буларнинг ҳаммасини ёш авлод билиб улғайиши зарур", деб ёзади Элбоши.

Дониёр Рустамов:

Президентимиз дастурий мақоласида бошқа ўлкаларга кўчиб кетса ҳам туғилган заминини унутмай, унга ғамхўрлик қилишни истаган тадбиркорлар, амалдорлар, зиёлилар ва ёшларни уюштириб, қўллаш кераклигини таъкидлади. Бу – шаклланган ва чинакам ватанпарварлик туйғуси, у ҳар кимда бўлиши мумкин. Уни тақиқламай, аксинча, рағбатлантириш керак.

Вақтида, ўқиймиз, деб, шаҳарга кетдигу, шу урда қолиб кетдик. Она ер мунғайиб, "сен ҳам мендан юз ўгирдингми?", дегандай бўлди. Аввал ҳар ойда, кейин, бир йилда бир келадиган бўлдик. Кейин, аста-секин, қишлоқдаги ҳаёт унутила бошлади. Яқинда, Равшан Файзнинг қуйидаги сатрларини ўқиб, қишлоққа қайтишга қарор қилдим:

Туриб-туриб келади кўргим,

Сен-чи, сен ҳам садо бергин, ҳой.

Билинарми ҳали ҳам ўрним,

Оғрийдими мен юлинган жой?

Шоирнинг қуйидаги сатрларига эътибор беринг:

Шошманг, қишлоғимга кетарман бир кун,

Кетарман отамдан қолган юртимга.

Ёқавайрон бўлмай, бўлмасдан дилхун

Кетарман, мен бунда керакман кимга?!

Кўзлари йўлимда толган қишлоғим энди мени қандай қабул қиларэкан, деб, ҳаяжондаман.

Авазхон АБДУФАТТОҲ.

"Жанубий Қозоғистон" газетаси, 28 август, 2018 йил сонидан олинди.

Наво сеҳри

яргаллык — Thu, 12 Oct 2017 05:29:02 GMT

Тўйхат ўрнида.

Наво сеҳри

Одамлар оғзида фалончи машшоқ танбур чалганда булбул келиб соз дастасига қўнган эмиш.

Фалон машшоқ куй чалганда одамлар сеҳрланиб ёппасига рақсга тушиб кетган эмиш деган гапларга мен тўлиқ ишонаман . Негаки мен яхши созанда чалган куйларнинг дардларга даво, дил яраларига малҳам бўлганини кўрганман.

Қарноқ қишлоғида дилларга роҳат берувчи мумтоз куйларни моҳирона ижро этиб, барчани лол қолдиргувчи Файзулла ака деган сурнайчи бор. Исми жисмига монанд Файзулла ака ҳар бир хонадонга файз, ҳар бир қалбга кўтаринки руҳ улашади. Агар юзта сурнайчи сурнай чалиб турса, кўрмай туриб Файзулла ака чалган куйларни ажрата оласиз. Негаки , Файзулла ака ҳамма мумтоз куйларни мукаммал билибгина қолмай , дил - дилидан севиб, нафасини узмай моҳирона ижро этади.

Унинг куйлари шу қадар сеҳрлики, тинглаганингизда қалбингиз жунбушга келиб беихтиёр рақсга тушгингиз келади . Кўнглингизни хурсандчилик эгаллайди. Серғайрат ва моҳир созанда, ёшларнинг севимли устози Файзулла ака халқимизнинг ҳар бир тадбирларида ҳозиру нозир. Ҳокимият томонидан, халқ томонидан мукофотларга, олқишларга сазовор бўлган.

Фйзулла аканинг бутун фаолиятини акс эттирувчи уй – музейи бор.

13 – ноябрь куни моҳир созанда, ажойиб камтарин , мехнаткаш инсон Файзулла ака Мирзахмедов 63 ёшга тўлади. Биз ёшлар ва бутун санъатсевар қишлоқ аҳли номидан Файзулла акага Пайғамбар ёшига етгани билан табриклаймиз. Элу юрт тинч бўлсин Файзулла аканинг оиласи ва ўзи соғ- омон бўлсин, узоқ умр кўрсин. Қишлоғимизда ҳар куни тўйлар , яхши тадбирлар бўлсин. Сурнай наволари янграб қалбларни сурурга тўлдираверсин.

Кентау шахри, Қарноқ қишлоғи

Бир гуруҳ санъатсевар ёшлар

номидан Ирода Эрметова

Кечикиб келган "Қизил Юлдуз"

яргаллык — Tue, 09 May 2017 12:46:45 GMT

*Тўлебий тумани
Кечикиб келган "Қизил Юлдуз"
Олатов қишлоқ округидаги Екпинди ўрта мактабида "Матонат унутилмайди"мавзуида ўтган тадбир мактаб ҳовлисидаги Улуғ Ватан уруши қурбонлари хотирасига тикланган Ёдгорликка гулчамбар қўйишдан бошланди. Туман имоми Самат Анарбаев урушда шаҳид кетган ва уруш асорати туфайли ҳаётдан эрта
кўз юмган ҳамюртлар хотирасига бағишлаб Қуръон ўқиди.
Тадбирда иштирок этган Россия Федерацияси Бош консуллигининг консул-маслаҳатчиси Степан Соколов сўзга чиқиб, РФ Мудофаа вазирлигининг Марказий архивида марҳум уруш фахрийси Лаулан Ағабековнинг 1943 йилнинг 15 январида кўрсатган жасорати учун "Қизил Юлдуз" орденига тавсия этилгани тўғрисидаги ҳужжатлар топилгани ва ушбу Давлат раҳбарининг Фармони билан кечиккан мукофот қаҳрамоннинг фарзандларига топширилишини айтди.
Орден Л. Ағабековнинг ўғли Керимбайга топширилди.
Туман ҳокимининг ўринбосари Мастерхан Пернебеков тадбир иштирокчиларини Ғалаба байрами билан табриклаб, тўлебийликларнинг уруш йилларида кўрсатган жасорати ҳақида гапириб берса, туман фахрийлар кенгаши раиси
Атирхан Шинғисбаев 1917 йили Қизил унгир қишлоқ кенгашига қарашли Чапаевка овулида таваллуд топган Лаулан Ағабековнинг ҳаёти ва меҳнат фаолияти ҳақида гапириб берди.
Мактаб директори Нурмахан Дилдабеков синф хоналарининг бирига Лаулан Ағабеков номини беришни таклиф қилди.
Туман маслаҳати депутати Нурлан Қўйбағаров ҳамюртимизнинг жасоратини унутмай, унинг сояда қолмаслигига ҳисса қўшган барча инсонларга, шу жумладан, С.Соколовга миннатдорчилик билдирди.
Тадбир мактаб бадиий ҳаваскорлари ижросидаги ватанпарварлик мавзуидаги концерт билан якунланди.
Б. ДЎСМАТОВА.